محمد حسن خان اعتماد السلطنه
1043
مرآة البلدان ( فارسى )
دويم محمد رحيم خان برادر كهتر التذرخان . او كمر همت براى نظم خوارزم بست با بخارا و يموت و تكه نزاعها كرد و بر همه غالب شد . بعد از بيست و هفت سال حكمرانى در هزار و دويست و چهل درگذشت . سيم الله قلى خان بن محمد رحيم خان به جاى پدر نشست و هجده سال به عيش حكمرانى كرد و در هزار و دويست و پنجاه و هشت درگذشت . چهارم رحيم قلى خان بن الله قلى خان به خانى رسيد . و رحمن - قلى توره در مقام ايناقى يعنى مرتبه وزارت و امارت يافت . مدت ملك رحيم قلى خان پنج سال بوده . بعد از آن برادر كهتر او محمد - امين خان بن الله قلى خان منصب خانى يافت و تاكنون كه سال هزار و دويست و شصت و هشت است - شش سال مىباشد كه حكمرانى مىنمايد و از اولاد محمد رحيم خان و الله قلى خان جمعى هستند كه توره يعنى شاهزادهاند . از جمله پسرى است دوازده ساله به فربهى و بزرگى پهلوان سى ساله و اسب از سنگينى پيكر او به ستوه است . شنبه بيستوپنجم ذيقعدة الحرام از كهنه اورگنج مصمم شده خيكها از آب جيحون پر كرده تداركات ديگر ديده بعد از طى چهار فرسنگ به منزل غاتقر رسيديم . اينجا نيز باغى تازه مغروس از مستحدثات خان خيوق ديده شد . ملا مختار فرستادهء مهتر آقاى وزير خوارزم كه از خيوق با من همراه بود و مهماندار عرض راه ، او را با دلى خوش از آنجا معاودت دادم و از همان راهى كه از استراباد آمده بوديم مراجعت كرده منزل مىسپرديم . در چرشلى مسموع شد كه طايفهء يموت گرگاننشين استراباد بر محمد بيگلربيگى قاجار حاكم خود طغيان نمودهاند . از اين خبر دغدغه در خاطرها رونمود . چيزى نگذشت كه آشفتگى راه گرگان محقق شد . بالجمله در خوف و رجا راه مىسپرديم تا به منزل موسوم به كسك منار و مشهد مصريان رسيديم . مخفى نماند كه از گرگانج تا گرگان آثار شهرهاى ويران بسيار است و معلوم مىشود كه غالبا در فتنهء مغول از آبادى افتاده . از جمله آثار شهر عظيمى دراين محل در كنار راه است كه عمارات و بقاع و گنبدهاى بزرگ و كوچك و متوسط از آجر و گچ درآن مشهود مىشود . در گنبدى عظيم كه نهايت مرتفع بود داخل شده آثار خطى بر گرد اطاق ديديم